2. Küresel Tablo: Rakamlar Ne Söylüyor?
Sayılara topluca baktığımızda ölçeğin gerçek boyutu ortaya çıkıyor. 2026’nın ilk çeyreği, 6.000 girişime akan 300 milyar dolarlık risk sermayesiyle tarihin en büyük yatırım çeyreği oldu; bunun yaklaşık 242 milyar doları doğrudan yapay zeka şirketlerine gitti. Buna karşın Gartner, yapay zekayı hâlâ “Hayal Kırıklığı Çukuru” evresinde konumlandırıyor: Harcamalar hızla artarken kuruluşların yalnızca yüzde 6’sı ölçülebilir, yüksek performanslı bir yapay zeka dönüşümü gerçekleştirebiliyor. Bu, teknolojinin vaadiyle kurumsal uygulama olgunluğu arasındaki makasın hâlâ açık olduğunun bir göstergesi.
Benim danışmanlık pratiğimde de gördüğüm tam olarak bu: Şirketler araç satın almakta hızlı, süreçlerine gerçek anlamda entegre etmekte yavaş. Küresel rekabetin devleri bu farkı kapatmak için trilyonlarca dolar harcarken, asıl soru KOBİ ölçeğinde nasıl daha küçük ama isabetli adımlarla aynı makası kapatabileceğimiz.
3. Türkiye’nin Sahnesi: Kamu, Savunma ve Girişimcilik Üçgeni
Türkiye’de yapay zeka, iki paralel hat üzerinden ilerliyor: bir yanda kamu ve savunma sanayii öncülüğünde geliştirilen “dijital egemenlik” odaklı yerli büyük dil modelleri, diğer yanda hızla büyüyen, küresel sermaye çeken bir girişim ekosistemi.
Yerli büyük dil modelleri
Kumru — VNGRS
VNGRS’nin geliştirdiği Kumru, tamamen Türkçe verilerle eğitilmiş 7,4 milyar parametreli, açık kaynaklı bir modeldir; 300 milyar token ve yaklaşık 500 GB’lık Türkçe veri seti üzerinde eğitildi. VNGRS’nin kendi ifadesiyle Kumru, ChatGPT’ye rakip olma iddiasında değil; amacı Türkçenin dilbilimsel yapısına uygun, geliştirilebilir açık kaynaklı bir temel oluşturmak.
BİLGE — TÜBİTAK BİLGEM
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı himayesinde TÜBİTAK BİLGEM tarafından geliştirilen BİLGE, Türkçenin özgün yapısını ve kültürel birikimini merkeze alan, mevzuata ve yerel referanslara hâkim bir model ailesi olarak tanıtılıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Haziran 2026’daki Türkiye Yapay Zeka Zirvesi’nde BİLGE’yi dijital egemenlik hedefindeki somut adımlardan biri olarak nitelendirdi.
T3 AI — T3 Vakfı ve Baykar
T3 Vakfı ile Baykar’ın iş birliğiyle geliştirilen T3 AI, Temmuz 2025’te beta sürümüyle kullanıma açıldı. Açık kaynaklı model, “ahlaklı yapay zeka” sloganıyla geliştiriliyor ve projede Millî Eğitim Bakanlığı, Anadolu Ajansı, TRT, TÜBA ve Microsoft gibi paydaşların yanı sıra 67 ilden 1.792 gönüllü yer alıyor.
MAIN — HAVELSAN
Savunma sanayiinin yapay zeka alanındaki en görünür adımı HAVELSAN’ın MAIN platformu. Şubat 2024’te tanıtılan platform, 9 milyar parametreli, Türkçenin nüanslarına odaklanan bir dil modeli barındırıyor; metin özetleme, çeviri, taktik planlama ve siber güvenlik asistanlığı gibi 200’den fazla dilde çalışan modüller sunuyor. Kritik fark şu: MAIN halka açık bir sohbet uygulaması değil, kurumsal ve savunma odaklı, kapalı devre çalışan bir sistem.
Girişimcilik ekosistemi: Sayılar hızla büyüyor
Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi’nin (TRAI) düzenli olarak güncellediği Girişim Haritası, ekosistemin büyüme hızını somut biçimde gösteriyor: 2017’de yalnızca 24 girişimle başlayan harita, Ocak 2026’da 457’ye, Nisan 2026’da ise 482 aktif yapay zeka girişimine ulaştı. Yeni eklenen girişimlerin üçte biri artık “agentic AI” — yani sadece yanıt veren değil, görevi uçtan uca tamamlayan otonom ajan sistemleri — kategorisinde konumlanıyor.
Yapay Zeka Fabrikası, Endeavor ve Startups.Watch iş birliğiyle hazırlanan 2025 Türk Yapay Zekâ Ekosistemi ve Global Etki Raporu’na göre Türkiye merkezli 1.188 aktif girişimin yaklaşık yüzde 70’i 2020 sonrasında kuruldu; 2024-2025 döneminde 180 girişim erken aşama yatırım aldı. Buna karşın kurumların yalnızca yüzde 6,25’i bir yapay zeka girişimiyle iş birliği yapıyor — bu rakam, benim gördüğüm en büyük fırsat penceresi: arz olgunlaşırken talep tarafı hâlâ geride.
Türkiye’nin yapay zeka unicorn’ları
2026 itibarıyla Türkiye kökenli ya da Türk kurucuların kurduğu üç girişim milyar dolar değerlemeyi aştı. Pazarlama teknolojisi şirketi Insider, Doğu ve Güneydoğu Avrupa’dan bu seviyeye ulaşan ilk yapay zeka odaklı şirket oldu ve Mayıs 2026’da, ülke tarihinde ilk kez, Silikon Vadisi merkezli bir yapay zeka unicorn’u olan Bluecore’u satın aldı. Burkay Gür ve Görkem Yurtseven’in San Francisco’da kurduğu Fal.ai, geliştiricilere ses, görsel ve video üretimi için API altyapısı sunuyor; Quora, Canva, Shopify ve Perplexity gibi 300’den fazla şirkete hizmet veriyor ve 1,5 milyar dolar değerlemeye ulaştı. Türk kurucuların kurduğu Periodic Labs ise kuruluş aşamasında unicorn statüsüne erişen nadir örneklerden biri oldu.
Kaynaklar: OpenAI, Reuters, Similarweb, Google I/O 2026 duyuruları, Meta, DeepSeek/Wikipedia, Fortune, NAI 500, Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi (TRAI), T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İletişim Başkanlığı, HAVELSAN, VNGRS, Webrazzi, Forbes Türkiye, egirişim, Statista, Gartner, Ekonomist. Rakamlar Temmuz 2026 itibarıyla en güncel kamuya açık verilere dayanmaktadır.
